યૂરિનરી ટ્રેક્ટ ઈંફેક્શન (યૂટીઆઈ) એક સામાન્ય બીમારી છે. આ બીમારીથી દુનિયાભરના લાખો લોકો ગ્રસ્ત છે. આ બીમારી ત્યારે થાય છે જ્યારે બેક્ટેરિયા મૂત્રમાર્ગમાં પ્રવેશ કરે છે. તેનાથી અસહજ લક્ષણ અને સંભવિત મુશ્કેલી થાય છે. યૂટીઆઈનો ઈલાજ શક્ય છે, પરંતુ પ્રતિબંધ આ બીમારીમાં ખૂબ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. યૂટીઆઈને અસરકારક રીતે અટકાવવા અને મેનેજ કરવા માટે શું કરવું અને શું ન કરવું વિશે જાણવું ખૂબ જરૂરી છે.
યૂટીઆઈ અટકાવવા શું કરવું
હાઈડ્રેટ રહો : યૂટીઆઈને અટકાવવાની સૌથી સરળ અને સૌથી અસરકારક રીતમાંથી એક છે હાઈડ્રેટેડ રહેવું. પુષ્કળ પાણી પીવાથી મૂત્રમાર્ગમાંથી બેક્ટેરિયાને બહાર કાઢવામાં મદદ મળે છે અને મૂત્ર પાતળું થાય છે, જેથી ઈંફેક્શન થવાનું જેાખમ ઓછું થાય છે. તમે શારીરિક પ્રક્રિયા કરો છો અથવા ગરમ વાતાવરણમાં રહો છો તો રોજ ઓછામાં ઓછા ૮-૧૦ ગ્લાસ પાણી અચૂક પીઓ.
સ્વચ્છતા રાખો : યૂટીઆઈને અટકાવવા માટે સ્વચ્છતા રાખવી જેાઈએ. શૌચાલયનો ઉપયોગ કરતી વખતે ગુદા ભાગમાંથી બેક્ટેરિયાને મૂત્રમાર્ગ સુધી પહોંચતા અટકાવવા માટે હંમેશાં આગળથી પાછળ બાજુ લૂછવું જેાઈએ. તે ઉપરાંત પ્રાઈવેટ પાર્ટને સ્વચ્છ અને બેક્ટેરિયા મુક્ત રાખવા માટે નિયમિત નહાઓ.
બ્લેડરને નિયમિત ખાલી કરો : બેક્ટેરિયાને જમા થતા અટકાવવા માટે બ્લેડર (મૂત્રાશય) ને નિયમિત ખાલી કરવું જરૂરી છે. લાંબા સમય સુધી યૂરિન રોકી ન રાખો, કારણ કે તેનાથી બેક્ટેરિયાની સંખ્યા વધી જાય છે. પેશાબ મહેસૂસ થતા પેશાબ કરો અને દર વખતે મૂત્રાશયને ખાલી કરો.
સેક્સ્યુઅલ ઈન્ટરકોર્સ પહેલાં અને પછી પેશાબ કરો : સેક્સ કરતા પહેલાં અને સેક્સ કર્યા પછી પેશાબ કરવાથી બેક્ટેરિયાને બહાર કાઢવામાં મદદ મળે છે. આવું કરવાથી સેક્સ દરમિયાન મૂત્રમાર્ગમાં બેક્ટેરિયા પ્રવેશ નથી કરી શકતા. મહિલાઓએ આવું ખાસ કરવું જેાઈએ. તેમનો મૂત્રમાર્ગ નાનો હોય છે અને તેમાં બેક્ટેરિયા જવાની શક્યતા વધારે હોય છે. તે ઉપરાંત સુરક્ષિત સેક્સ કરવાથી યૂટીઆઈનું જેાખમ ઘટાડી શકો છો.
બ્રીથેબલ અંડરગાર્મેન્ટ પહેરો : બ્રીથેબલ કપડાથી બનેલા અંડરગાર્મેન્ટ પહેરો, જેમ કે કોટનનાં બનેલા કપડાં. તેનાથી પ્રાઈવેટ પાર્ટ (જનનાંગ) માં હવા જાય છે અને જનનાંગ એરિયા શુષ્ક રહે છે. ટાઈટ ફિટિંગ કપડાં અને સિંથેટિક મટીરિયલથી બનેલા કપડાં ન પહેરો, કારણ કે તેમાં ભેજ રહે છે અને બેક્ટેરિયા ઊછરે છે.
યૂટીઆઈ અટકાવવા શું ન કરવું
પેશાબ વધારે સમય સુધી ન રોકો : લાંબા સમય સુધી પેશાબ અટકાવવાથી યૂરિનરી સ્ટેસિસ થઈ શકે છે, જેથી બેક્ટેરિયા ઊછરવામાં મદદ મળે છે. જ્યારે તમને પેશાબ કરવાની ઈચ્છા થાય ત્યારે મૂત્રાશયને ખાલી કરવાની ટેવ પાડો અને ટોઈલેટ જવામાં મોડું ન કરો.
વધારે હાર્શ પર્સનલ હાઈજીન પ્રોડક્ટનો ઉપયોગ ન કરો : પ્રાઈવેટ પાર્ટમાં હાર્શ સાબુ, સુગંધિત પ્રોડક્ટનો ઉપયોગ કરવાથી બચો. આ પ્રોડક્ટ બેક્ટેરિયાના પ્રાકૃતિક સંતુલનને બાધિત કરી શકે છે અને મૂત્રમાર્ગમાં સમસ્યા થઈ શકે છે, જેથી યૂટીઆઈ થવાનું જેાખમ વધી જાય છે. આ પ્રોડક્ટના બદલે હળવા, સુગંધમુક્ત ક્લીંઝર પસંદ કરો અને વધારે સ્ક્રબિંગ ન કરો.
ઈરિટેટિંગ ગર્ભનિરોધક ઉપાયનો પ્રયોગ ન કરો : કેટલાક ગર્ભનિરોધક જેમ કે સ્પર્મિસાઈડ (શુક્રાણુનાશક) અથવા ડાયાફામનો ઉપયોગ કરવાથી યૂટીઆઈ થવાનું જેાખમ વધી જાય છે. જેા તમે યૂટીઆઈ વિકલ્પ પર વિચાર કરો અથવા તમારા માટે જે ગર્ભનિરોધક સૌથી યોગ્ય હોય, તેના વિશે ડોક્ટરને કંસલ્ટ કરો :
સેક્સ પછી પેશાબ ન અટકાવો : સેક્સ કર્યા પછી પેશાબ કરવામાં મોડું ન કરો. સેક્સ દરમિયાન મૂત્રમાર્ગમાં પ્રવેશ કરતા બેક્ટેરિયાને તરત બહાર કાઢવા જરૂરી હોય છે. સેક્સ કર્યાને ૩૦ મિનિટની અંદર પેશાબ કરવાથી યૂટીઆઈનું જેાખમ ઓછું થઈ શકે છે.
એન્ટિબાયોટિકનું સેવન વધારે ન કરો : યૂટીઆઈના ઈલાજ માટે એન્ટિબાયોટિક જરૂરી છે, પણ તેનું વધારે અને બિનજરૂરી સેવન એન્ટિબાયોટિક રિજિસ્ટેંસ પેદા કરી શકે છે. જાતે દવા ન કરો અને યોગ્ય ડાયગ્નોસિસ તથા ઈલાજ માટે હંમેશાં ડોક્ટરનો કંસલ્ટ કરો. ડોક્ટર ઈંફેક્શન પેદા કરનાર બેક્ટેરિયાના આધારે સૌથી ઉપયોગી એન્ટિબાયોટિક લખશે.
આ યાદ રાખવું ખૂબ જરૂરી છે કે પ્રતિબંધ હંમેશાં ઈલાજથી સારો હોય છે. આ દિશાનિર્દેશોનું પાલન કરીને તમે યૂટીઆઈ થતું અટકાવી શકો છો. તમે દર્દ, વારંવાર પેશાબ આવવો જેવા લક્ષણો અનુભવો છો, તો યોગ્ય ડાયગ્નોસિસ અને ઈલાજ માટે તરત ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. યોગ્ય દેખરેખ અને ધ્યાનથી તમે મૂત્રમાર્ગને સેફ રાખી શકો છો અને સંપૂર્ણ સ્વાસ્થ્યને જાળવી રાખી શકો છો.
– ડો. રિતુ સેઠી.
