SEO Keywords: Health

બીમારી ભલે ને શારીરિક હોય કે માનસિક તેના કારણો પ્રત્યે જનમાનસની કેટલીક માન્યતા હોય છે અને મોટાભાગની માનસિકતા ખોટી હોય છે, કારણ કે તે મનઘડંત અથવા પરંપરાગત માન્યતા પર આધારિત હોય છે ન કે મેડિકલ દષ્ટિકોણ પર.
અહીં કેટલાક ઉદાહરણો દ્વારા માનસિક બીમારી વિશેની માન્યતા પર પ્રકાશ પાડીને તેની પરના મેડિકલ દષ્ટિકોણને જાણીએ :

માનસિક બીમારી જેનેટિક હોય છે : ‘‘અરે, તમે સુનીતા સાથે તમારા દીકરાના લગ્ન કરાવવા જઈ રહ્યા છો? શું તમે જાણો છો થોડાક વર્ષ પહેલાં તેની માને માનસિક બીમારી થઈ ગઈ હતી. સુનીતાને પણ તેવી જ બીમારી થઈ શકે છે. આ બીમારી જેનેટિક હોઈ શકે છે. તે છોકરી સાથે તમારા દીકરાના લગ્ન ન કરાવશો.’’ શાંતા પોતાની સાહેલીને કહી રહી હતી. આ ખોટી માનસિકતાના લીધે ઉચ્ચ શિક્ષિત, સુંદર તથા સ્વસ્થ એવી સુનીતાના લગ્ન અટકી ગયા. આ એક સામાન્ય માન્યતા છે કે જે માતા અથવા પિતા માનસિક રીતે બીમાર હોય તો તેમનું સંતાન પણ થોડા સમય પછી તે જ બીમારીથી પીડિત થઈ જાય છે. જેાકે આ વાત સાચી નથી. રિસર્ચ અનુસાર માત્ર ૯૦ ટકા દર્દીઓના પારિવારિક ઈતિહાસમાં કોઈ પણ સભ્યના મા અથવા પિતાની બીમારીથી પીડિત ન હોવું આ વાતને સાબિત કરી ચૂક્યું છે. રિસર્ચમાં જેાવા મળ્યું છે કે તેઓ સામાન્ય જીવન પસાર કરી રહ્યા હતા.

માનસિક બીમારી જન્મ પહેલાંના કુકર્મોનું પરિણામ છે : જ્યારે માનસિક રીતે બીમાર કોઈ વ્યક્તિ જેાવા મળે તો કદાચ આ પ્રકારની ટિપ્પણી કરવામાં આવે છે, ‘‘જુઓ, આ બિચારાને, તેણે આગળના જન્મમાં કોઈ પાપ કર્યા હશે, તેની સષ્ટ આ જન્મમાં ભોગવી રહ્યો છે. જે જેવું વાવે છે, તેવું જ લણે છે. તે પોતાના કર્મના ફળથી બચી નથી શકતો.’’ જ્યારે લોકો બીમારીના સાચા કારણને જાણે છે ત્યારે આ રીતે ખરાબ કર્મો વિરુદ્ધ ચેતવણી આપતા હોય છે, પરંતુ આપણે જાણી લેવું જેાઈએ કે માનસિક બીમારી મગજમાં થતા વિશેષ પરિવર્તનના લીધે થાય છે, ન કે ખોટા કર્મોના પરિણામે. ગીતાના ભ્રમ ફેલાવતા પાઠ ખૂબ કામમાં આવે છે. તેનાથી પંડાઓને ગ્રહશાંતિની તક પણ મળે છે, જેમાં તેમને મોટી દક્ષિણા મળે છે. જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વજ રંજન ગોગોઈ દૈવી શક્તિની વાત કરી શકતા હોય તો પછી સામાન્ય લોકોનું તો પૂછવું જ શું.

માનસિક બીમારી ઉપદ્રવી ખરાબ આત્માના લીધે થાય છે : ૨૫ વર્ષની નીલા ઠીંગણી અને પાતળી છે. અચાનક છેલ્લા ૩ મહિનાથી તેના સ્વભાવમાં પરિવર્તન આવી ગયું હતું. કહેવામાં આવતું હતું કે તે ખરાબ આત્માની ઝપટમાં આવી ગઈ છે. તે આત્મા અલગઅલગ સમયે વિભિન્ન લક્ષણોને પ્રગટ કરે છે. તે ક્યારેક આક્રમક તથા હિંસક પણ બની જાય છે. તે પોતાના પતિ તથા સાસુ પર પણ ગુસ્સે થાય છે અને અપશબ્દો પણ બોલે છે. તે ગમે તેના ઘરે ચાલી જાય છે અને ભોજન માંગે છે, પછી જે કંઈ મળે તેને ગળી જાય છે. તે ૩ વ્યક્તિ ખાઈ શકે તેટલું ભોજન ખાઈ જાય છે. તે પૂરો દિવસ ગામમાં ફરતી રહે છે. લોકોને પણ તેને જેાઈને ખૂબ આશ્ચર્ય થાય છે કે શું તે પાગલ થઈ ગઈ છે?

વિક્રમ ૩૦ વર્ષનો છે. તે એક કુશળ કર્મચારી હતો, પરંતુ હવે તે આળસુ બની ગયો હતો, તેથી તે હવે પોતાની સાથે વાતો કરતો રહે છે. ક્યારેક-ક્યારેક બૂમો પાડે છે અને કહે છે, ‘‘દૂર ચાલ્યા જાઓ નહીં તો હું તમારા પર થૂંકીશ. તે જાણે કોઈ હુકમ કરતો હોય તે રીતે બોલે છે. તેની સ્થિતિ દયાજનક બની ગઈ છે. તે રાત્રે ઊંઘી નથી શકતો અને પોતાના સ્વાસ્થ્ય પર પણ ધ્યાન નથી આપી રહ્યો. તેનું વજન ઘટી ગયું છે. તેના ગામના લોકોનું કહેવું છે કે તે એક અથવા એકથી વધારે મહિલાઓના આત્માનો શિકાર બની ગયો છે, જે તેના જીવનની શક્તિને ચૂસી રહી છે અને તેને માત્ર ચામડી અને હાડકાનું માળખું બનાવી દીધો છે.’’ હકીકત એ છે કે નીલા હિસ્ટીરિકલ ન્યૂરોસિસ નામની બીમારીથી ગ્રસ્ત છે. તે ઘરમાં પતિ તથા બીજા પરિવારજનોથી ખુશ નથી. તેમના ખરાબ વ્યવહાર સામે તેણે વિરોધ પણ કર્યો, પરંતુ કોઈએ તેને સહારો આપ્યો નહીં કે ન કોઈ લાગણી દર્શાવી. તેના આ વ્યવહાર પર તેના અચેતન મને એક રીત શોધી લીધી અને તેણે સામાજિક રીતે માનવ ધારણા આત્મા આવી જવા ને અપનાવી અને આ રીતે તે એક સંમોહિત વ્યક્તિ જેવો વ્યવહાર કરવા લાગી તેમજ પોતાના પતિ તથા સાસરીના લોકો વિશે ખરાબ બોલવા લાગી. તેમને તે અપશબ્દો પણ બોલવા લાગી હતી. બધા એમ વિચારતા કે આ બધું નીલા નહીં તેનામાં રહેલું પ્રેત કરી રહ્યું છે અને ત્યાર પછી તેઓ નીલા પ્રત્યે સહાનુભૂતિ રાખવા લાગ્યા.

વિક્રમ ગંભીર માનસિક વિકાર સિઝોફ્રેનિયાથી પીડિત હતો. આ બીમારીમાં વ્યક્તિની યોગ્ય રીતે સમજવાની ક્ષમતા ઓછી અથવા નાબૂદ થાય છે. તે અજ્ઞાત અવાજ સાંભળવા લાગે છે. જાગ્રત અવસ્થામાં સ્વપ્ન અથવા દશ્યો જેાવા લાગે છે અને ત્યાર પછી તેના પ્રતિ દષ્ટિભ્રમ કે પ્રતિક્રિયા આપવા લાગે છે. આ પ્રક્રિયાને હ્લૂસિનેશન કહે છે. તેના શ્વાસ અને વ્યવહાર કુદરતી રીતે વિચિત્ર થઈ જાય છે અને લોકો એવું માનવા લાગે છે કે આત્મા તેની સાથે વાત કરી રહ્યો છે અને આ સ્થિતિમાં તે સારી રીતે ખાવાનું ખાઈ નથી શકતો અને કમજેર પડી જાય છે. કહેવાય છે કે આત્માઓ તેની જીવનશક્તિને ચૂસી રહ્યા છે.

માનસિક બીમારી મનોવૈજ્ઞાનિક આઘાત દ્વારા થાય છે : હું સમજી શકું છું કે કાર્તિકેય કેમ પાગલ થઈ ગયો છે બિચારો. બીજું થઈ પણ શું શકે છે તેની સાથે? તે પોતાની પત્નીને એટલો પ્રેમ કરતો હતો કે તેના માટે તેણે ઘર લેવા મોટું દેવું પણ કર્યું હતું, પરંતુ તેની ચારિત્ર્યહીન પત્ની એક દિવસ તેના પાડોશી સાથે ભાગી ગઈ. આ વાતને તે સહન ન કરી શક્યો અને પાગલ થઈ ગયો. હવે તે કહેતો ફરે છે કે પોતે કુંવારો છે. શું તમે સાંભળ્યું. શંકર જેની લાકડાની દુકાન છે, તેને લોટરી લાગી છે અને તે કરોડપતિ થઈ ગયો છે, પરંતુ તે પોતાની આ સમૃદ્ધિનું સુખ માણી ન શક્યો. તેણે જેવા આ સમાચાર સાંભળ્યા કે તે પાગલ થઈ ગયો અને તેણે પોતાની દુકાનને આગ લગાવવાની કોશિશ કરી, કર્મચારીઓ સાથે મારપીટ શરૂ કરી દીધી. હવે તેને એક રૂમમાં બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે. તે બૂમો પાડતો રહે છે કે તે એક રાજ છે અને હવે તે એ બધું જ કરવા ઈચ્છે છે, જે વર્ષોથી ઈચ્છતો હતો. હવે ઘરના લોકો તેને માનસિક રોગીની હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાનું વિચારી રહ્યા છે.

આ ઉદાહરણ મનોવૈજ્ઞાનિક આઘાતનું છે જેમાં માનસિક બીમારી કેટલીક ખાસ ઘટનાના ફળસ્વરૂપ થતી હોય છે તેવું માનવામાં આવે છે. મોટાભાગે ફિલ્મો, કહાણી અને નવકથામાં આ પ્રકારની ઘટના થવી જણાવવામાં આવે છે અને તેની અસર લોકો પર એવી થાય છે કે તેઓ કોઈ પણ વ્યક્તિને માનસિક બીમારી થવા પર આ પ્રકારના લક્ષણો શોધતા હોય છે. જેાકે હકીકત એ છે કે સુખ અને દુખ બંને સંબંધિત અનઅપેક્ષિત ઘટના કોઈ પણ વ્યક્તિમાં માનસિક બીમારીનું કારણ હોઈ શકે છે, પરંતુ એ લોકોમાં જેમનામાં જન્મજાત આ રોગના હોવાની શક્યતા એક સામાન્ય સ્વસ્થ માણસની સરખામણીમાં વધારે રહે છે. કોવિડના દિવસોમાં જે લોકોને ઘણા બધા અઠવાડિયા સુધી એકલા રહેવું પડ્યું હતું, તેઓ પણ આ સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા હતા.
– બકુલા પારેખ.

બદલાતી જીવનશૈલી, કામની તાણ, ડિપ્રેશન, ખરાબ લાઈફ સ્ટાઈલ અને એક્ઝાઈટીના લીધે આજકાલ માથાના દુખાવાની સમસ્યા લોકોમાં વધી ગઈ છે. ઘણી વાર માનસિક તાણના લીધે પણ માથામાં દુખાવો રહે છે, પરંતુ જે માથામાં દુખાવો સતત રહે તો બેદરકારી ન રાખવી જેાઈએ. આ પ્રકારનો માથાનો દુખાવો બ્રેઈન ટ્યૂમર જેવી ગંભીર બીમારીનું લક્ષણ પણ હોઈ શકે છે. તે ઉપરાંત જે લોકો માઈગ્રેન જેવી સમસ્યાથી પીડિત છે, તેમનામાં બ્રેઈન ટ્યૂમર થવાનું જેાખમ રહે છે. ઘણી વાર માઈગ્રેનનો દુખાવો સમજીને લોકો વધારે ધ્યાન નથી આપતા, પરંતુ વારંવાર માથાના દુખાવાની સમસ્યા રહેતી હોય તો તેને નજરઅંદાજ ન કરો, તેથી સમયસર કોઈ સારા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

મુંબઈના ઝાયનોવ્હા શેલ્બી મલ્ટિસ્પેશિયાલિટી રુગ્ણાલયના ન્યૂરોલોજિસ્ટ ડો. આકાશ છેડા જણાવે છે કે દેશભરમાં બ્રેઈન ટ્યૂમરના કેસ સતત વધી રહ્યા છે. જેા આ બીમારીની સમયસર સારવાર લેવામાં ન આવે તો તે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. બ્રેઈન ટ્યૂમરના દર્દીઓમાં માથાનો દુખાવો એક સામાન્ય લક્ષણ હોય છે. મોટાભાગે સામાન્ય માથાના દુખાવાવાળા દર્દીઓને બ્રેઈન ટ્યૂમર થવાનું જેાખમ રહે છે, પરંતુ લોકો માટે તેને ઓળખવું મુશ્કેલ હોય છે કે તેમને જેા માથાનો દુખાવો થઈ રહ્યો છે તે સામાન્ય દુખાવો છે, માઈગ્રેનનો દુખાવો છે કે પછી બ્રેઈન ટ્યૂમરના લીધે દુખાવો થઈ રહ્યો છે. આ વિષયે લોકોમાં જાગૃતિ પેદા કરવી ખૂબ જરૂરી બની જાય છે. બ્રેઈન ટ્યૂમર સામાન્ય રીતે એ લોકોને પ્રભાવિત કરે છે, જે ૪૦ થી ૬૦ વર્ષના આયુવર્ગમાં આવે છે.

ઓળખવાના લક્ષણ
માઈગ્રેનમાં માથામાં એક તરફ જ દુખાવો થાય છે અને તે ગમે તે સમયે થઈ શકે છે. માઈગ્રેન મોટાભાગે યુવાવસ્થામાં શરૂ થાય છે અને ૩૫ થી ૪૫ વર્ષની ઉંમરના લોકોને સૌથી વધારે પ્રભાવિત કરે છે, પરંતુ જે કોઈને વહેલી સવારે માથામાં ખૂબ દુખાવો થઈ રહ્યો હોય અને તેની સાથે ઊલટી પણ આવે તો તે બ્રેઈન ટ્યૂમરનું લક્ષણ હોઈ શકે છે. આ સિવાય બ્રેઈન ટ્યૂમરના લક્ષણોમાં ઊંઘ ન આવવી, સ્વભાવમાં પરિવર્તન, બોલવા-સાંભળવામાં અસમર્થતા અને ગંધમાં બદલાવની સમસ્યા થઈ શકે છે. કોઈ પણ વ્યક્તિમાં આવા લક્ષણ દેખાય તો તરત ડોક્ટરની સલાહ અનિવાર્ય બની જાય છે.

કેટલાક લોકોને ઊંઘતી વખતે પણ અસહ્ય પીડાનો સામનો કરવો પડે છે અને આ માથાનો દુખાવો પણ માઈગ્રેનના દુખાવા જેવો અનુભવાતો હોય છે. માથાના પાછળના ભાગ ગરદનમાં બ્રેઈન ટ્યૂમરના લીધે પણ દુખાવો થઈ શકે છે. બ્રેઈન ટ્યૂમર જે માથાના આગળના ભાગમાં હોય, તો દુખાવો આંખમાં પીડા અથવા સાઈનસની પીડા જેવો અનુભવાતો હોય છે.

ડો. આકાશ જણાવે છે, બ્રેઈન ટ્યૂમર ૨ પ્રકારનું હોય છે :
મેલિગ્નેન્ટ ટ્યૂમર : આ ટ્યૂમરમાં કેન્સરની કોશિકા હોય છે. કેન્સરના લીધે માથામાં અસહ્ય દુખાવો થાય છે. આ કેન્સર કોશિકા માથાના બીજા ભાગમાં પણ ફેલાતી હોય છે. ઘણી વાર કેન્સર જેનેટિક હોય છે. આ સ્થિતિમાં જે પરિવારમાં કોઈને બ્રેઈન ટ્યૂમર અથવા કેન્સર હોય, તો તેમના બાળકોને પણ તે ટ્રાન્સફર થઈ શકે છે.

બિનાઈન ટ્યૂમર : આ ટ્યૂમર કેન્સરની નથી હોતી તેથી તેના ફેલાવાનું જેાખમ પણ નથી રહેતું, પરંતુ સમય રહેતા તેની સારવાર જરૂરી છે નહીં તો બીમારીનું જેાખમ વધી શકે છે.
નજરઅંદાજ ન કરો.
વાસ્તવમાં બ્રેઈન ટ્યૂમરના કોઈ નિશ્ચિત કારણની હજી સુધી જાણ થઈ શકી નથી, પરંતુ સ્વસ્થ જીવનશૈલી આ સમસ્યાથી કેટલાક અંશે દૂર રાખી શકે છે, સાથે તેના લક્ષણો પ્રતિ જાગૃતિ હોવી પણ જરૂરી છે. બ્રેઈન ટ્યૂમરની બીમારી મોટી ઉંમરના અથવા વધારે ચિંતા કરનારને થાય છે. તે વાત જરૂરી નથી. આ બીમારી કોઈને પણ થઈ શકે છે, તેથી જેા તમને સતત માથામાં દુખાવો અને ઊલટીની ફરિયાદ રહેતી હોય, તો તેને નજરઅંદાજ ન કરો અને તરત ડોક્ટરની સલાહ લઈને યોગ્ય જીવનશૈલી અપનાવો.
– સોમા ઘોષ.

આજકાલની લાઈફસ્ટાઈલ અને અનહેલ્ધિ આદતોના લીધે દુનિયાભરમાં લોકો અલગઅલગ પ્રકારની ગંભીર બીમારીથી ઘેરાયેલા છે. તેમાં કાર્ડિયાક અરેસ્ટ અને હાર્ટએટેકના કિસ્સા રોજ સામે આવી રહ્યા છે. મોટાભાગના લોકો કાર્ડિયાક અરેસ્ટ અને હાર્ટએટેકની વચ્ચેના ફરકને સમજી નથી શકતા.

કાર્ડિયાક અરેસ્ટ શું છે
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ હંમેશાં અચાનક થાય છે, તે પહેલા કોઈ ખાસ સંકેત નથી મળતા. તેમાં હાર્ટ શરીરમાં બ્લડ પંપ કરવાનું બંધ કરી દે છે અને વ્યક્તિ બેભાન થઈ જાય છે. આ સ્થિતિમાં તરત ટ્રીટમેન્ટ ન મળવા પર વ્યક્તિનું થોડી મિનિટમાં મૃત્યુ થઈ શકે છે. કાર્ડિયાક અરેસ્ટનું સૌથી મુખ્ય લક્ષણ હોય છે બેભાની. ઘણી વાર વ્યક્તિ કાર્ડિયાક એરસ્ટ પહેલા નીચેના લક્ષણોને અનુભવ કરી શકે છે :
અસામાન્ય હાર્ટબીટ, માથું ચકરાવું અથવા ચક્કર આવવા, ચેસ્ટ પેન, શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી, ગભરામણ અથવા ઊલટી થવી. કાર્ડિયાક અરેસ્ટ પછી વ્યક્તિના શ્વાસ બંધ થઈ જાય છે અથવા તે સામાન્ય રીતે શ્વાસ લે છે, લાંબાલાંબા શ્વાસ લેવા અને હાંફવું, સંપૂર્ણપણે બેભાન થવું. જેા લાઈફસ્ટાઈલ યોગ્ય ન હોય તો કાર્ડિયાક અરેસ્ટ ગમે ત્યારે ગમે તેને આવી શકે છે, પરંતુ કેટલાક લોકોને તેનું વધારે જેાખમ રહે છે, જે લોકોના પરિવારમાં કોઈ વ્યક્તિનું કાર્ડિયાક અરેસ્ટના લીધે મૃત્યુ થયું હોય તો તેમને પણ તેનું જેાખમ રહે છે એટલે કે વારસાગત રૂપે જે કોઈના પરિવારમાં ૫૦-૬૦ વર્ષની ઉંમરમાં કાર્ડિયાક અરેસ્ટ આવ્યો હોય તો તેમણે વધારે સાવચેત રહેવાની જરૂર રહે છે, કારણ કે તેમને પણ તેનું જેાખમ રહે છે. ઉપરાંત જે લોકોને કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ (હૃદયની ધમનીમાં બ્લોકેજ) અથવા હાયપરટેન્શન, ડાયાબિટીસ, દારૂ પીવો અથવા ધૂમ્રપાનની આદત હોય તો તેમને પણ કાર્ડિયાક એરેસ્ટનું જેાખમ રહે છે.

કાર્ડિયાક અરેસ્ટ આવે તો શું કરવું
કોઈ વ્યક્તિને જ્યારે કાર્ડિયાક એરેસ્ટ આવે છે અને ડોક્ટર સુધી પહોંચવામાં મોડું થાય તેમ હોય તો સીપીઆર આપવું જેાઈએ. આમ તો આ સ્થિતિમાં ડોક્ટર પીડિતના હૃદયને ઈલેક્ટ્રિક શોક આપીને સ્થિતિને નિયંત્રિત કરે છે. સીપીઆર એક કટોકટની સ્થિતિમાં પ્રયોગમાં લેવાતી પ્રક્રિયા છે જેા કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના ધબકારા અથવા શ્વાસ અટકી જવા પર પ્રયોગમાં લેવામાં આવે છે. સીપીઆરમાં બેભાન વ્યક્તિને કૃત્રિમ શ્વાસ આપવામાં આવે છે, જેનાથી ફેફસાને ઓક્સિજન મળે છે અને શ્વાસ પરત આવતા સુધી અથવા હૃદયના ધબકારા સામાન્ય થવા સુધી છાતીને દબાવવામાં આવે છે, જેનાથી શરીરમાં પહેલાંથી રહેલું ઓક્સિજનવાળું લોહી સંચારિત થતું રહે છે.

હાર્ટએટેક શું છે
આજકાલ દરરોજ હજારો લોકોએ હાર્ટએટેકનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. બ્લડ ક્લોટિંગ થવાથી અથવા હાર્ટમાં બ્લડ સપ્લાય ઘટવાથી હાર્ટએટેકની સ્થિતિ પેદા થાય છે. હાર્ટએટેક મહદ્અંશે કોરોનરી આર્ટરીઝમાં રહેલા બ્લોકેજના લીધે થતો હોય છે, જે હાર્ટને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડીને વ્યક્તિ માટે જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે.

હાર્ટએટેકના લક્ષણ
બેચેની, છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં પરેશાની, ઠંડો પરસેવો થવો, હાર્ટબીટ તેજ થવી, હાથ, પીઠ, ગરદન, જડબા, પેટમાં દુખાવો થવો અને તીવ્ર બળતરા થવી તથા ચક્કર આવવા.

સ્ટ્રોક શું છે
સ્ટ્રોક બ્રેનમાં બ્લડના ફ્લોમાં અવરોધના લીધે થાય છે. તે બ્રેન ટિશ્યૂને પ્રભાવિત કરે છે. સ્ટ્રોક એક મેડિકલ ઈમર્જન્સી છે, જે ત્યારે થાય છે જ્યારે તમારા મસ્તિષ્કમાં લોહીનો પ્રવાહ અવરોધાય છે.

સ્ટ્રોકના લક્ષણ
અચાનક માનસિક ભ્રમ, બોલવામાં સમસ્યા, ચહેરા, હાથ અથવા પગમાં લકવો, ચાલવામાં અસમર્થતા, વિઝનનું ધૂંધળું થવું, માથામાં દુખાવો ચાવવા અથવા ગળવામાં મુશ્કેલી, ટ્રાન્સિએંટ ઈસ્કેમિક એટેક.

ઈસ્કેમિક સ્ટ્રોક : જ્યારે મસ્તિષ્કમાં ઓક્સિજનયુક્ત બ્લડ લઈ જતી ધમનીમાં અડચણનો અનુભવ થાય છે, ત્યારે તેનાથી મસ્તિષ્કની કોશિકા મરી જાય છે. તેથી ઈસ્કેમિક સ્ટ્રોક આવે છે. મસ્તિષ્કની નસોમાં આ પ્રકારની અડચણ ધમનીના સંકુચિત થવાથી થઈ શકે છે, પરંતુ તે નાના બ્લડ ક્લોટ્સના લીધે થઈ શકે છે.

ટ્રાન્સિએંટ ઈસ્કેમિક સ્ટ્રોક : આ એક ‘મીની સ્ટ્રોક’ છે અને તે ત્યારે થઈ શકે છે, જ્યારે મસ્તિષ્કમાં બ્લડ લઈ જનાર ધમની થોડા સમય માટે એવું કરવાનું બંધ કરી દે છે. બ્લડ ફ્લોમાં અડચણના આ સમયગાળા દરમિયાન સ્ટ્રોકના લક્ષણ જેાઈ શકાય છે.

હીમોરેગિક સ્ટ્રોક : જ્યારે મસ્તિષ્કની અંદર એક ધમની ફાટી જાય છે, ત્યારે ફાટેલી ધમનીમાં બ્લડ ફ્લોમાં અડચણના લીધે બ્રેન સેલ્સ ડેમેજ થઈ જાય છે અને મસ્તિષ્કમાં ચારેબાજુ બ્લડ ફેલાઈ જાય છે.

જીવનશૈલીમાં બદલાવથી હૃદયરોગના જેાખમને ઘટાડી શકાય છે. ધૂમ્રપાન જેવી આદતોને છોડવાની સાથેસાથે ફિઝિકલી એક્ટિવ રહેવું અને હેલ્ધિ બોડી વેટ જાળવી રાખવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
પોતાના બ્લડપ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલના સ્તરની દેખરેખ અને તેમને નિયંત્રણમાં રાખવા પણ જરૂરી છે, જે હાર્ટએટેક, કાર્ડિયાક અરેસ્ટ અથવા સ્ટ્રોકને અટકાવવાની સૌથી ઉત્તમ
રીત છે.
– ડો. વિવેકા કુમાર.

છેલ્લા થોડાક વર્ષોમાં સ્ત્રીરોગને લગતા કેસમાં લેપ્રોસ્કોપિક સર્જરી ખૂબ પ્રભાવશાળી સાબિત થઈ છે. આ મિનિમલી ઈન્વેસિવ પ્રક્રિયામાં સ્ત્રીરોગ સાથે જેાડાયેલા કેસમાં બીમારીને ઓળખવા અને તેની સારવાર કરવા માટે નાના કટ લગાવવામાં આવે છે અને સ્પેશિયાલાઈઝ ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. લેપ્રોસ્કોપી સર્જરીએ ગાયનેકોલોજીના ક્ષેત્રમાં આજે ક્રાંતિ લાવી દીધી છે, જેનાથી દર્દીની રિકવરી થોડા સમયમાં આવી જાય છે, સર્જરીના નિશાન ઓછા પડે છે તેમજ ઉત્તમ પરિણામ પણ મળે છે.

ગુરુગ્રામની સીકે બિરલા હોસ્પિટલમાં ઓબ્સ્ટેટ્રિક્સ એન્ડ ગાયનેકોલોજી ડિપાર્ટમેન્ટના ડાયરેક્ટર ડોક્ટર અંજલિ કુમારે આ વિષય પર વિસ્તૃત જાણકારી આપી છે, જે અહીં રજૂ કરીએ છીએ :
લેપ્રોસ્કોપિક હિસ્ટરેક્ટોમી : પરંપરાગત રીતે હિસ્ટરેક્ટોમી (સર્જરી દ્વારા યૂટરસ કાઢવું) પેટ પર ચીરાના માધ્યમથી કરવામાં આવતી હતી, જેમાં દર્દીની રિકવરીમાં લાંબો સમય લાગતો હતો. જેાકે લેપ્રોસ્કોપિક હિસ્ટરેક્ટોમી એક મિનિમલી ઈન્વેસિવ પ્રક્રિયા છે, જેથી દર્દીને તરત રિકવરી આવી જાય છે, ઓપરેશન પછી પીડા ઓછી થાય છે અને નિશાન પણ ખૂબ ઓછા રહી જાય છે. રોબોટિક અસિસ્ટેડ લેપ્રોસ્કોપિક હિસ્ટરેક્ટોમી જેવી એડવાન્સ ટેક્નિકથી સારવારને વધારે મજબૂતાઈ મળે છે. આ ટેક્નિકથી જટિલ શારીરિક સંરચનાને પણ ડોક્ટર વધારે સરળતાથી નેવિગેટ કરી લે છે અને ઓપરેશનમાં તેનાથી ખૂબ મદદ મળી રહે છે. જે મહિલાઓને યૂટરિન ફાઈબ્રોઈડ, એન્ડોમિટ્રિઓસિસ અથવા પીરિયડ દરમિયાન વધારે બ્લીડિંગ થતું હોય તેમના માટે આ પ્રક્રિયા ખૂબ અસરકારક છે.

એન્ડોમિટ્રિઓસિસ : એન્ડોમિટ્રિઓસિસમાં યૂટરસની બહાર એન્ડોમિટ્રિયલ ટિશ્યૂ વધી જાય છે. આવું ગંભીર પેલ્વિક પેન અને વંધ્યત્વને લીધે બની શકે છે. એન્ડોમિટ્રિઓસિસના ઘા માટે લેપ્રોસ્કોપિક પ્રક્રિયા એક ખૂબ સ્ટાન્ડર્ડ ટ્રીટમેન્ટ મેથડ બની ગઈ છે. તેમાં ડોક્ટર એન્ડોમિટ્રિઓસિસ ઈમ્પ્લાન્ટને વિઝ્્યુલાઈઝ કરવા, તેનો મેપ બનાવવા અને યોગ્ય રીતે દૂર કરવા માટે લેપ્રોસ્કોપિક ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરતા હોય છે, જેનાથી દર્દીને લાંબા સમય સુધી રાહત મળે છે. આ મિનિમલી ઈન્વેસિવ પ્રક્રિયાથી ન માત્ર લક્ષણ ઓછા થાય છે, પરંતુ પ્રજનનક્ષમતા પણ પ્રિઝર્વ થાય છે. મહિલાઓને તેનો ખૂબ લાભ મળે છે.

ઓવેરિયન સિસ્ટેક્ટોમી : ઓવરિયન અલ્સર, તરલ પદાર્થની ભરેલી થેલી જે અંડાશય પર બને છે, તેમાં પીડા, હોર્મોનલ અસંતુલન તેમજ ફર્ટિલિટી સંબંધિત પરેશાની થવાનો ડર રહે છે. લેપ્રોસ્કોપિક સિસ્ટેક્ટોમીની મદદથી ડોક્ટર અલ્સરને દૂર કરે છે અને સ્વસ્થ ઓવરિયન ટિશ્યૂને સંરક્ષિત કરે છે. તેનાથી ઓવેરિયન ફંકશનમાં સુધારો થાય છે અને ફર્ટિલિટી પણ સુધરે છે.
ઈન્ટ્રાઓપરેટિવ અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અને ફ્લોરેસેન્સ ઈમેજિંગ જેવી એડવાન્સ ટેક્નિકથી અલ્સરની સચોટ ઓળખ કરવામાં આવે છે અને ત્યાર પછી તેને દૂર કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં જેાખમ પણ ઓછું રહે છે. ઓપન સર્જરીની સરખામણીમાં લેપ્રોસ્કોપિક સિસ્ટેક્ટોમી પછી પીડા ઓછી થાય છે, દર્દીને હોસ્પિટલમાં ઓછો સમય રહેવું પડે છે તેમજ તે પોતાના રોજબરોજના કામ પણ જલદી કરવા લાગી જાય છે.

માયોમેક્ટોમી : યૂરેટિન ફાઈબ્રોઈડના લીધે પીરિયડમાં ખૂબ વધારે બ્લીડિંગ થાય છે, પેલ્વિક પેન પણ થતું હોય છે અને પ્રજનન સંબંધિત પરેશાની પણ થાય છે. માયોમેક્ટોમીમાં ગર્ભાશયને સંરક્ષિત કરતા ફાઈબ્રોઈડને સર્જરીથી દૂર કરવામાં આવે છે. જે મહિલાઓ ગર્ભધારણ કરવા ઈચ્છતી હોય તેમના માટે આ ઉત્તમ ઉપાય છે. લેપ્રોસ્કોપિક માયોમેક્ટોમી પરંપરાગત ઓપન સર્જરી કરતા વધારે પ્રચલિત છે, કારણ કે તેમાં નાનકડો ચીરો મૂકવામાં આવે છે, બ્લડ લોસ ઓછું થાય છે અને દર્દીની રિકવરી પણ ઝડપથી થાય છે.

રોબોટિક : અસિસ્ટેડ લેપ્રોસ્કોપિક માયોમેક્ટોમીથી સર્જરી ખૂબ સચોટ થાય છે અને તેના પરિણામસ્વરૂપ ઉત્તમ પ્રજનન રિઝલ્ટ મળે છે.

ટ્યૂબલ રિવર્સલ : જે મહિલાઓની ટ્યૂબલ લિગેશન (સર્જિકલ નસબંધી) થઈ હોય છે તેમના માટે ટ્યૂબલ રિવર્સલ સર્જરી પ્રજનનક્ષમતાને પહેલાંના જેવી કરવાની તક પ્રદાન કરે છે. લેપ્રોસ્કોપિક ટ્યૂબલ રીનાસ્ટોમોસિસમાં ફેલોપિયન ટ્યૂબને ફરીથી જેાડવામાં આવે છે, જેનાથી કુદરતી ગર્ભધારણની શકયતા વધે છે. મિનિમલી ઈન્વેસિવ સર્જરીમાં નિશાન ઓછા રહે છે અને ઓપરેશન પછી દર્દીને ઓછી તકલીફ પડે છે, જેનાથી મહિલાઓને પોતાના રૂટિન કામકાજમાં જલદી પરત ફરવામાં મદદ મળે છે. લેપ્રોસ્કોપિક ટેક્નિક માઈક્રોસર્જિકલ સ્કિલ્સ સાથે જેાડાયેલી હોય છે જેનાથી ટ્યૂબલ રિવર્સલ સર્જરીની સફળતાનો દર અને પરિણામોમાં સારો એવો સુધારો થાય છે.

એડવાન્સ ગાયનેકોલોજી લેપ્રોસ્કોપિક સર્જરી આવવાથી પ્રજનન આયુ દરમિયાન સ્ત્રીરોગ સંબંધિત તમામ સમસ્યા ઠીક કરવાના કેસમાં ક્રાંતિ આવી છે. મિનિમલી ઈન્વેસિવ પ્રક્રિયા જેમ કે લેપ્રોસ્કોપિક હિસ્ટરેક્ટોમી, એન્ડોમિટ્રિઓસિસ એક્સાઈશન, ઓવરિયન સિસ્ટેક્ટોમી અને ટ્યૂબલ રિવર્સલથી દર્દીઓને ઓપન સર્જરીની સરખામણીમાં ખૂબ લાભ મળ્યો છે. ઝડપથી રિકવરી, ઓછા નિશાન અને ઉત્તમ પ્રજનન રિઝલ્ટના લીધે લેપ્રોસ્કોપિક સર્જરીથી સ્ત્રીરોગથી પીડિત મહિલાઓ માટે આશાનું કિરણ મળ્યું છે. ટેક્નિક પણ સતત વધી રહી છે, જેના પરથી આશા રાખવામાં આવે છે કે લેપ્રોસ્કોપિક ટેક્નિક ભવિષ્યમાં વધારે વિકસિત થશે, જેનાથી ઉત્તમ રિઝલ્ટ મળશે અને મહિલાઓની રિપ્રોડક્ટિવ હેલ્થમાં પણ સુધારો થશે.
– ગૃહશોભા.